ทางยาวโฟกัสและองศารับภาพของเลนส์

focallength_title
focallength

เลนส์ถ่ายภาพเป็นอีกหนึ่งปัญหาที่ทำให้หลายคนปวดหัว โดยเฉพาะกับมือใหม่ที่ยังไม่รู้ว่า เลนส์แต่ละตัวมีคุณสมบัติอย่างไร นี่ถือเป็นเรื่องสำคัญมากและอยากเน้นย้ำสำหรับผู้ที่ใจร้อน อยากแนะนำให้ทำความรู้จักกับคุณลักษณะของเลนส์แต่ละตัวให้ดีก่อน เพื่อที่เราจะได้เลือกเลนส์มาใช้งานได้อย่างเหมาะสม ลำพังคำแนะนำจากคนอื่นที่เล่นกล้องมาก่อนหรือมืออาชีพทางด้านนี้ อาจไม่ใช่บทสรุป คำตอบสุดท้ายน่าจะมาจากตัวเราเองมากกว่า

อันดับแรกที่ควรทำความรู้จักเกี่ยวกับเลนส์ คือขนาดทางยาวโฟกัส (Focal Length) ซึ่งจะเป็นตัวบ่งบอกถึงคุณลักษณะเฉพาะของเลนส์ และที่สำคัญเรามักจะเรียกเลนส์แต่ละตัวตามค่าทางยาวโฟกัสนี้ เช่น เลนส์ 50 มม. / เลนส์ 85 มม./ หรือเลนส์ 18-70 มม.
ขนาดทางยาวโฟกัสของเลนส์โดยมากจะระบุให้เห็นที่ขอบด้านหน้ารอบชิ้นเลนส์ หรือที่ตัวกระบอกเลนส์

ค่าทางยาวโฟกัสของเลนส์เป็นค่าที่วัดได้จากจุดศูนย์กลางโฟกัสของเลนส์รับภาพไปจนถึงจุดรวมภาพ ซึ่งก็คือระนาบของเซนเซอร์รับภาพนั่นเอง หน่วยที่ใช้เป็นมิลลิเมตร เรานำค่านี้มาใช้เรียกเลนส์แต่ละตัว เช่นเลนส์ที่มีระยะทางยาวโฟกัสขนาด 135 มม. ก็จะเรียกว่า เลนส์ 135 มม.

เลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสต่างกันจะให้มุมรับภาพหรือองศาการรับภาพไม่เท่ากัน เลนส์ที่มีขนาดทางยาวโฟกัสสั้น องศารับภาพจะมีมากขึ้น ตรงกันข้าม เลนส์ที่มีขนาดทางยาวโฟกัสมาก จะมีองศาการรับภาพน้อยลง (ดูภาพประกอบ)

angle_of_view
มุมรับภาพกับขนาดทางยาวโฟกัส

ภาพทั้งหมดถ่ายจากกล้องตัวเดียวกัน ตำแหน่งเดียวกัน แต่เปลี่ยนเลนส์เป็นขนาดทางยาวโฟกัสต่างกัน เปรียบเทียบให้เห็นถึงความแตกต่างของมุมรับภาพในแต่ละช่วงทางยาวโฟกัสของ เลนส์  จะเห็นว่าภาพแรกที่ถ่ายด้วยเลนส์ทางยาวโฟกัส 8 มม. เก็บภาพได้กว้างมากถึง 180 องศา ถัดมาภาพที่ถ่ายด้วยเลนส์ 12 มม. องศาการรับภาพจะลดลงเหลือ 122 องศา ยิ่งเมื่อใช้เลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสสูงขึ้นองศาของภาพก็จะลดลงเรื่อยๆตามขนาด ทางยาวโฟกัสเลนส์ที่เพิ่ม ทำให้เราเห็นวัตถุในภาพมีขนาดใหญ่ขึ้น ในภาพสุดท้ายถ่ายด้วยเลนส์ขนาด 800 มม. องศาของภาพจะเหลือเพียง 3.1 สิ่งต่างๆในภาพถูกตัดออกไป ทำให้ไม่เหลือบรรยากาศโดยรอบของสถานที่ แต่สิ่งที่ได้กลับมาคือรายละเอียดของตัวอาคารที่ชัดเจน

เลนส์ไวด์ เลนส์เทเล
ทาง ทฤษฏีเลนส์ที่มีองศารับภาพใกล้เคียงกับตามนุษย์มากที่สุดคือเลนส์ขนาด 50 มม.(ตาข้างเดียว) ดังนั้นจึงมีการกำหนดให้เลนส์ 50 มม. เป็นเลนส์มาตรฐาน หรือเรียกว่า "เลนส์นอร์มอล" (Normal Lens)
ส่วนเลนส์ที่มีองศารับ ภาพกว้างกว่าเลนส์นอร์มอล หรือมีขนาดทางยาวโฟกัสน้อยกว่าเลนส์นอร์มอล เราเรียกรวมๆว่า "เลนส์ถ่ายภาพมุมกว้าง" หรือ "เลนส์ไวด์" (Wide Angle Lens)
ส่วนเลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสสูงกว่า 50 มม.ขึ้นไป เรียกว่า "เลนส์ถ่ายไกล" หรือ "เลนส์เทเล" (Tele Photo Lens) และสำหรับเลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสสูงมากๆ เกินกว่าสามร้อยมิลลิเมตรขึ้นไป มักเรียกว่า "เลนส์ซูเปอร์เทเล" (Super Tele Photo Lens)

wide_angle เลนส์ไวด์ หรือเลนส์มุมกว้างนิยมใช้ถ่ายภาพวิว ภาพสถานที่ต่างๆ ด้วยองศารับภาพที่กว้างจึงเก็บบรรยากาศและรายละเอียดของสถานที่ได้มาก ความกว้างของเลนส์ไวด์มีประโยชน์มากเมื่อต้องถ่ายภายในพื้นที่จำกัด ภาพคนจำนวนมาก ภาพที่ต้องการเน้นความกว้างใหญ่หรือไกลสุดหูสุดตา เลนส์ไวด์จะช่วยเสริมสิ่งเหล่านี้ได้อย่างน่าทึ่ง
tele เลนส์เทเลมีองศาการรับภาพที่แคบจึงช่วยเน้นตัวแบบในภาพให้เด่น ตัดสิ่งที่ไม่ต้องการออกไปจากภาพได้ ช่างภาพนิยมใช้เลนส์เทเลกับงานถ่ายภาพบุคคล ถ่ายแบบ ถ่ายแฟชั่น
และด้วยคุณสมบัติที่สามารถดึงภาพจากระยะไกลได้ จึงเหมาะกับการถ่ายภาพที่ไม่ต้องการเข้าใกล้ตัวแบบ เช่นภาพสัตว์ หรืองานถ่ายที่ไม่ต้องการให้แบบรู้ตัว เพื่อให้ได้อารมณ์ภาพที่เป็นธรรมชาติ หรือที่เรียกว่าการถ่ายแบบทีเผลอ (Candid)
เลนส์ซูม เลนส์เดี่ยว
เลนส์ที่ผลิตออกมาจำหน่ายในปัจจุบัน นอกจากจะแบ่งกลุ่มตามขนาดทางยาวโฟกัสแล้วยังแบ่งตามประเภทการใช้งานออกเป็นสองประเภทด้วยกัน คือเลนส์ทางยาวโฟกัสเดี่ยวหรือเรียกสั้นๆว่าเลนส์เดี่ยว (Fixed Focal Lens) หมายถึงเลนส์ที่มีขนาดทางยาวโฟกัสตายตัวไม่สามารถปรับเปลี่ยนได้ เช่นเลนส์ 24 มม. / เลนส์ 50 มม./ เลนส์ 300 มม.
อีกประเภทคือเลนส์ที่ปรับเปลี่ยนขนาดทางยาวโฟกัสได้ เราเรียกเลนส์ประเภทนี้ว่าเลนส์ซูม (Zoom Lens) ยกตัวอย่างเช่นเลนส์ซูม 12-24 มม. ซึ่งหมายถึงเลนส์ที่สามารถปรับเปลี่ยนทางยาวโฟกัสได้ตั้งแต่ 12 มม. ไปจนถึง 24 มม.
ปัจจุบันเลนส์ซูมเป็นที่นิยมของนักถ่ายภาพมากเพราะให้ความสะดวกและช่วยลดภาระในการพกพา เนื่องจากเลนส์ซูมเพียงตัวเดียวอาจใช้แทนเลนส์ทางยาวโฟกัสเดี่ยวได้หลายตัว นอกจากนี้ยังช่วยให้การทำงานสะดวกคล่องตัวมากขึ้น ในบางครั้งการที่ต้องมาคอยเปลี่ยนเลนส์ให้ได้ระยะที่ต้องการอาจทำให้เราพลาดโอกาสจับภาพในจังหวะงามๆได้
นี่คือข้อดีของเลนส์ซูม ส่วนเลนส์ทางยาวโฟกัสเดี่ยวแม้จะไม่สะดวกสบายและคล่องตัวเหมือนอย่างเลนส์ ซูม แต่จุดแข็งที่ทำให้เลนส์เดี่ยวยังเป็นที่ต้องการก็คือคุณภาพที่เหนือกว่าเลนส์ซูม ในหมู่ช่างภาพอาชีพที่ต้องการเน้นคุณภาพแบบสุดๆ เลนส์ทางยาวโฟกัสเดี่ยวยังคงเป็นที่ไว้วางใจสำหรับช่างภาพกลุ่มนี้ เนื่องจากการออกแบบเลนส์ประเภทนี้ควบคุมคุณภาพได้ดีกว่า
เลนส์ 85 มม.
85_f1.8
เลนส์ซูม 70-200 มม.
70-200_f2.8
เลนส์ 135 มม.
135_f2

ภาพด้านบนคือเลนส์ซูมขนาด 70-200 มม.
และด้านซ้ายคือเลนส์ทางยาวโฟกัสเดี่ยวทั้งหมดที่เลนส์ซูมตัวนี้เพียงตัวเดียวสามารถทดแทนได้ นี่คือเหตุผลว่าทำไมปัจจุบันเลนส์ซูมจึงได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก
นอกจากช่วยลดภาระจำนวนเลนส์แล้ว การปรับเปลี่ยนทางยาวโฟกัสอย่างต่อเนื่องของเลนส์ซูมยังช่วยให้ช่างภาพจัดการกับองค์ประกอบได้อย่างลงตัวและง่ายดาย ช่างภาพเลนส์เดี่ยวจำเป็นต้องขยับเข้าหาหรือถอยห่างออกจากตัวแบบเพื่อจัดการกับสิ่งที่ขาดเกินในภาพ ขณะที่ช่างภาพเลนส์ซูมเพียงแค่หมุนกระบอกเลนส์

เลนส์ 180 มม.
180_f2.8
เลนส์ 200 มม.
200_f2

FX520k_frเลนส์กล้องคอมแพคในปัจจุบัน เป็นแบบถอดเปลี่ยนไม่ได้ ในการเลือกซื้อจึงควรพิจารณาให้ดีว่าเลนส์ที่ติดตัวกล้องมานั้น มีองศารับภาพเพียงพอกับความต้องการหรือไม่
ที่เห็นในภาพเป็นกล้องคอมแพคซูม Panasonic Lumix FX520 เลนส์ซูมขนาดทางยาวโฟกัส 4.4 - 22  มม. หรือเทียบเท่าเลนส์ของกล้องฟิล์มขนาด 35 มม.ที่ทางยาวโฟกัส 25 - 125 มม.
จัดว่าเป็นกล้องคอมแพคที่มีช่วงเลนส์ซูมครอบคลุมการใช้งานที่หลากหลาย เลนส์ไวด์ขนาด 25 มม.นับเป็นเลนส์ที่มีองศารับภาพกว้างเพียงพอสำหรับการถ่ายภาพหมู่ ภาพครอบครัว ภาพทิวทัศน์และอาคารสถานที่ ในขณะที่ช่วงเลนส์เทเลขนาด 125 มม.นั้นเหมาะกับการถ่ายภาพบุคคลให้โดดเด่นสวยงาม ซึ่งเป็นจุดประสงค์หลักของคนส่วนใหญ่ที่ซื้อกล้องประเภทนี้

จะสังเกตเห็นว่ามีการสกรีนบ่งบอกคุณสมบัติของเลนส์ไว้ที่ขอบด้านหน้าของกระบอกเลนส์ ในที่นี้คือเลนส์ที่ผลิตโดย Leica ตระกูล DC VARIO-ELMARIT ขนาดรูรับแสงกว้างสุด f2.8 ที่ช่วงเลนส์ไวด์ และกว้างสุดที่ f5.9 ที่ช่วงเลนส์เทเล ถัดมาคือค่าทางยาวโฟกัสของเลนส์คือ 4.4 - 22 มม. ส่วนรหัสต่อท้ายเป็นการบ่งบอกถึงความไม่ธรรมดาของเลนส์ตัวนี้ ASPH หมายถึง Aspherical ซึ่งก็คือการใช้ชิ้นเลนส์พิเศษที่มีคุณสมบัติในการแก้ความคลาดต่างๆที่มักเกิดในเลนส์ปกติทั่วไปนั่นเอง

Attention Please!

เนื่องจากเนื้อหาในเว็บเป็นการรวบรวมข้อมูลจำนวนมาก จึงอาจมีข้อผิดพลาดและข้อมูลที่ตกหล่น ทางคณะผู้จัดทำต้องขออภัยมา ณ ที่นี้ และหากว่าท่านจะสละเวลาเพื่อแจ้งสิ่งที่ท่านพบเห็นเพื่อที่ทางเราจะได้รีบดำเนินการแก้ไข ทีมงานจะยินดีและขอบพระคุณเป็นอย่างยิ่ง admin@zmos.net

เว็บไซต์นี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่ข้อมูลอันเป็นประโยชน์ต่อเพื่อนที่รักการถ่ายภาพ หากท่านมีความคิดเห็นที่คิดว่าเป็นประโยชน์ต่อแวดวงถ่ายภาพของเรา สามารถส่งคำแนะนำของท่านมาได้ เรายินดีรับฟังทุกความคิดเห็น admin@zmos.net